Hukuk teorisinin en \u00f6nemli meselelerinden biri, hukuk\u00ee normun hangi zeminde anlam kazand\u0131\u011f\u0131 problemidir. Bir normun hukuk\u00ee niteli\u011finin yaln\u0131zca sistem i\u00e7erisindeki ge\u00e7erlilik \u015fartlar\u0131yla a\u00e7\u0131klanmas\u0131 yeterli g\u00f6r\u00fclmekte midir, yoksa normun ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 tarihsel ba\u011flam, toplumsal ihtiya\u00e7 ve dayand\u0131\u011f\u0131 ilkesel y\u00f6nelim de hukuk\u00ee anlam\u0131n olu\u015fumunda belirleyici rol oynamakta m\u0131d\u0131r? Modern hukuk teorisi i\u00e7erisinde Herbert Lionel Adolphus Hart, hukukun yap\u0131sal i\u015fleyi\u015fini a\u00e7\u0131klayan sistematik modeliyle bu tart\u0131\u015fman\u0131n merkezinde yer al\u0131rken, Muhammed \u0130kbal ise normun tarihsel tezah\u00fcr\u00fc ile dayand\u0131\u011f\u0131 ilkesel yap\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi esas alan farkl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m geli\u015ftirmektedir. Hart\u2019\u0131n teorisi hukuk\u00ee ge\u00e7erlili\u011fin kurumsal zeminini a\u00e7\u0131klamaya y\u00f6nelirken, \u0130kbal\u2019in yakla\u015f\u0131m\u0131 normun tarihsel hareketini, yorum alan\u0131n\u0131 ve de\u011fi\u015febilir niteli\u011fini g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Hart\u2019\u0131n hukuk anlay\u0131\u015f\u0131, \u00f6zellikle The Concept of Law<\/em> adl\u0131 eserinde sistematik bi\u00e7imde ortaya konulmu\u015ftur. Hart, hukuku birincil ve ikincil kurallar\u0131n birle\u015fiminden meydana gelen kurumsal bir yap\u0131 olarak de\u011ferlendirmektedir. Birincil kurallar bireylere do\u011frudan y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck y\u00fckleyen normlardan olu\u015furken, ikincil kurallar hukuk sisteminin nas\u0131l i\u015fleyece\u011fini belirleyen \u00fcst d\u00fczey mekanizmalar\u0131 ifade etmektedir. Hart\u2019\u0131n teorisinin merkezinde yer alan \u201ctan\u0131nma kural\u0131\u201d, hangi normlar\u0131n hukuk\u00ee ge\u00e7erlili\u011fe sahip oldu\u011funun belirlenmesini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan temel \u00f6l\u00e7\u00fct niteli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. B\u00f6ylelikle hukuk, ahlaki i\u00e7erikten ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde, sistem i\u00e7erisindeki kabul mekanizmalar\u0131 \u00fczerinden a\u00e7\u0131klanabilen kurumsal bir yap\u0131 haline gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n Hart\u2019\u0131n yakla\u015f\u0131m\u0131, hukuk sisteminin i\u015fleyi\u015fini a\u00e7\u0131klama bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli bir teorik g\u00fc\u00e7 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Normlar\u0131n hangi usullerle \u00fcretildi\u011fi, hangi kurumlar taraf\u0131ndan tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve hukuk\u00ee ge\u00e7erlili\u011fin hangi kriterler \u00fczerinden belirlendi\u011fi meselesi, Hart\u2019\u0131n teorisinde olduk\u00e7a sistematik bi\u00e7imde ele al\u0131nmaktad\u0131r. Bununla birlikte Hart\u2019\u0131n hukuk anlay\u0131\u015f\u0131, normun tarihsel ba\u011flam i\u00e7erisindeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klama bak\u0131m\u0131ndan daha s\u0131n\u0131rl\u0131 bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Hart\u2019\u0131n teorik ilgisi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde normun hangi \u015fartlar alt\u0131nda \u201cge\u00e7erli\u201d kabul edildi\u011fi problemine y\u00f6nelmi\u015ftir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k normun hangi tarihsel ihtiya\u00e7tan do\u011fdu\u011fu, hangi toplumsal \u015fartlar i\u00e7erisinde \u015fekillendi\u011fi ve de\u011fi\u015fen \u015fartlar kar\u015f\u0131s\u0131nda nas\u0131l yeniden yorumlanmas\u0131 gerekti\u011fi meselesi, Hart\u2019\u0131n teorisinin merkezinde yer almamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Muhammed \u0130kbal\u2019in yakla\u015f\u0131m\u0131 ise tam bu noktada farkl\u0131la\u015fmaktad\u0131r. \u0130slam\u2019da Dini D\u00fc\u015f\u00fcncenin Yeniden \u0130n\u015fas\u0131<\/em> adl\u0131 eserinde \u0130kbal, hukuk\u00ee d\u00fczenlemelerin yaln\u0131zca ortaya \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 bi\u00e7im \u00fczerinden de\u011ferlendirilemeyece\u011fini a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde ortaya koymaktad\u0131r. Belirli bir toplumsal ba\u011flam i\u00e7erisinde te\u015fekk\u00fcl eden normlar, o ba\u011flam\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na cevap veren tarihsel formlar niteli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu nedenle s\u00f6z konusu normlar\u0131n tarihsel \u015fartlar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z ve de\u011fi\u015fmez d\u00fczenlemeler \u015feklinde yorumlanmas\u0131, hukukun canl\u0131 yap\u0131s\u0131n\u0131 zedelemektedir. \u0130kbal\u2019in dikkat \u00e7ekti\u011fi temel mesele, normun kendisi ile normun tarihsel tezah\u00fcr\u00fc aras\u0131ndaki ayr\u0131md\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u0130kbal bak\u0131m\u0131ndan hukuk, ge\u00e7mi\u015fte verilmi\u015f h\u00fck\u00fcmlerin muhafaza edildi\u011fi kapal\u0131 bir sistem niteli\u011fi ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. Hukuk\u00ee d\u00fczenlemeler, belirli tarihsel \u015fartlar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ayn\u0131 d\u00fczenlemelerin farkl\u0131 toplumsal ba\u011flamlarda hi\u00e7bir yoruma tabi tutulmaks\u0131z\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi, hukuk\u00ee yap\u0131n\u0131n hayatla kurdu\u011fu ili\u015fkiyi zay\u0131flatmaktad\u0131r. Bu nedenle \u0130kbal, hukukun yaln\u0131zca normlar\u0131n bi\u00e7imsel yap\u0131s\u0131 \u00fczerinden de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bu normlar\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 ilkesel y\u00f6nelim \u00fczerinden de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fini ileri s\u00fcrmektedir.<\/p>\n\n\n\n \u00d6zellikle i\u00e7tihat meselesine ili\u015fkin de\u011ferlendirmeleri, \u0130kbal\u2019in hukuk anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n merkezinde yer almaktad\u0131r. \u0130kbal\u2019e g\u00f6re i\u00e7tihat, ge\u00e7mi\u015f yorumlar\u0131n tekrar edilmesinden ibaret de\u011fildir. \u0130\u00e7tihat, de\u011fi\u015fen toplumsal \u015fartlar kar\u015f\u0131s\u0131nda hukuk\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcncenin yeniden harekete ge\u00e7irilmesini sa\u011flayan temel mekanizmad\u0131r. B\u00f6ylelikle hukuk, donmu\u015f bir normlar sistemi olmaktan \u00e7\u0131karak, hayat\u0131n de\u011fi\u015fen \u015fartlar\u0131yla birlikte yeniden yorumlanan dinamik bir d\u00fc\u015f\u00fcnce alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n\n\n\n Hart ile \u0130kbal aras\u0131ndaki temel ayr\u0131m, hukuk\u00ee normun anlam\u0131n\u0131n hangi zeminde kuruldu\u011fu probleminde belirginle\u015fmektedir. Hart bak\u0131m\u0131ndan hukuk\u00ee normun ge\u00e7erlili\u011fi, sistem i\u00e7erisindeki tan\u0131nma \u00f6l\u00e7\u00fctleri \u00fczerinden belirlenmektedir. \u0130kbal bak\u0131m\u0131ndan ise normun anlam\u0131, onu do\u011furan tarihsel ihtiya\u00e7 ve dayand\u0131\u011f\u0131 ilkesel y\u00f6nelim dikkate al\u0131nmaks\u0131z\u0131n tam olarak kavranamamaktad\u0131r. Hart\u2019\u0131n yakla\u015f\u0131m\u0131 hukuk\u00ee yap\u0131n\u0131n kurumsal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klarken, \u0130kbal\u2019in yakla\u015f\u0131m\u0131 normun tarihsel hareketini ve yorum alan\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n Hart\u2019\u0131n teorisi, hukuk\u00ee sistemin istikrar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klama bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli bir \u00e7er\u00e7eve sunmaktad\u0131r. Ancak s\u00f6z konusu yakla\u015f\u0131m, normun toplumsal de\u011fi\u015fim kar\u015f\u0131s\u0131ndaki hareket alan\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamada daha s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmaktad\u0131r. \u00d6zellikle hukuk\u00ee d\u00fczenlemelerin tarihsel \u015fartlar i\u00e7erisindeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, normun yaln\u0131zca sistem i\u00e7erisindeki ge\u00e7erlili\u011fi \u00fczerinden de\u011ferlendirilmesi yeterli g\u00f6r\u00fcnmemektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc hukuk\u00ee norm, yaln\u0131zca var olan bir d\u00fczenleme de\u011fil, ayn\u0131 zamanda belirli tarihsel ihtiya\u00e7lar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olan toplumsal bir y\u00f6nelimdir.<\/p>\n\n\n\n \u0130kbal\u2019in yakla\u015f\u0131m\u0131 tam bu noktada daha geni\u015f bir yorum alan\u0131 a\u00e7maktad\u0131r. \u0130kbal, hukuk\u00ee d\u00fczenlemelerin tarihsel ba\u011flam i\u00e7erisindeki anlam\u0131n\u0131 dikkate alarak, normun yaln\u0131zca bi\u00e7imsel yap\u0131s\u0131na de\u011fil, ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f amac\u0131na da y\u00f6nelmektedir. B\u00f6ylelikle hukuk, yaln\u0131zca hangi normlar\u0131n ge\u00e7erli oldu\u011fu sorusuyla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmamakta; ayn\u0131 zamanda bu normlar\u0131n hangi toplumsal ihtiya\u00e7lara cevap verdi\u011fi meselesi \u00fczerinden de\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n Hart\u2019\u0131n hukuk teorisi, hukuk\u00ee yap\u0131n\u0131n nas\u0131l i\u015fledi\u011fini a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. \u0130kbal\u2019in yakla\u015f\u0131m\u0131 ise hukukun neden ve hangi \u015fartlar alt\u0131nda yeniden yorumlanmas\u0131 gerekti\u011fini a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Bu nedenle Hart\u2019\u0131n modeli kurumsal yap\u0131y\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale getirirken, \u0130kbal\u2019in yakla\u015f\u0131m\u0131 hukukun tarihsel dinamizmini ve yorum niteli\u011fini \u00f6n plana \u00e7\u0131karmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Normun tarihsel tezah\u00fcr\u00fc ile dayand\u0131\u011f\u0131 ilkesel y\u00f6nelim aras\u0131ndaki ayr\u0131m, \u0130kbal\u2019in hukuk anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n merkezinde yer almaktad\u0131r. Hukuk\u00ee d\u00fczenlemelerin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 tarihsel \u015fartlardan tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde de\u011ferlendirilmesi, hukukun canl\u0131 yap\u0131s\u0131n\u0131 zedelemektedir. Bu nedenle \u0130kbal, hukuku yaln\u0131zca muhafaza edilen bir sistem olarak de\u011fil, hayat\u0131n de\u011fi\u015fen \u015fartlar\u0131yla birlikte yeniden kurulan dinamik bir yap\u0131 olarak yorumlamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Hart ile \u0130kbal aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma, hukuk teorisinin iki farkl\u0131 y\u00f6n\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale getirmektedir. Hart, hukuk\u00ee sistemin yap\u0131sal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klarken; \u0130kbal, hukuk\u00ee normun tarihsel hareketini ve yorum alan\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. B\u00f6ylelikle Hart\u2019\u0131n yakla\u015f\u0131m\u0131 hukuk\u00ee ge\u00e7erlili\u011fin kurumsal zeminini ortaya koyarken, \u0130kbal\u2019in yakla\u015f\u0131m\u0131 hukukun tarihsel ve toplumsal ger\u00e7eklikle kurdu\u011fu ili\u015fkiyi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale getirmektedir. Hukukun yaln\u0131zca normatif yap\u0131 \u00fczerinden a\u00e7\u0131klanmas\u0131, normun tarihsel anlam\u0131n\u0131 ikinci plana itmektedir. \u0130kbal\u2019in yakla\u015f\u0131m\u0131 ise hukuku, insan hayat\u0131 ve toplumsal de\u011fi\u015fim ile birlikte s\u00fcrekli yeniden yorumlanan canl\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnce alan\u0131 haline getirmektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Hukuk teorisinin en \u00f6nemli meselelerinden biri, hukuk\u00ee normun hangi zeminde anlam kazand\u0131\u011f\u0131 problemidir. Bir normun hukuk\u00ee niteli\u011finin yaln\u0131zca sistem i\u00e7erisindeki ge\u00e7erlilik \u015fartlar\u0131yla a\u00e7\u0131klanmas\u0131 yeterli g\u00f6r\u00fclmekte midir, yoksa normun ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 tarihsel ba\u011flam, toplumsal ihtiya\u00e7 ve dayand\u0131\u011f\u0131 ilkesel y\u00f6nelim de hukuk\u00ee…<\/p>\n